Türkiye’nin iklim politikalarında önemli bir dönüm noktası olan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS), 7552 sayılı İklim Kanunu ve 27 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği sonrasında sanayi kuruluşlarının gündeminde kalıcı bir yer edinmiştir. 30 Eylül 2026 tarihli ve 18626 sayılı olur ile yayımlanan “TR ETS Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar” ise pilot dönemin kapsamını ve uygulama adımlarını daha ayrıntılı şekilde ortaya koymuştur.

TR ETS; sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasının yanı sıra karbonun ekonomik bir değer olarak ele alınmasını ve emisyonların azaltılmasını hedefleyen piyasa temelli bir mekanizmadır.

 

TR ETS Kapsamında Kimler Bulunuyor?

Pilot uygulama dönemi, 2026 ve 2027 sistem yılı emisyonlarını kapsamaktadır. Pilot kapsam; elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum, nitrik asit üretimi ve amonyak üretimi sektörlerinde faaliyet gösteren Kategori B ve Kategori C tesisler üzerinden belirlenmiştir. Kategori belirlemesinde tesisin kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı olarak hesaplanan yıllık sera gazı emisyonu esas alınmaktadır.

Genel sınıflandırmaya göre;

  • Kategori A: 50.000 tCO₂e ve altı,
  • Kategori B: 50.000–500.000 tCO₂e,
  • Kategori C: 500.000 tCO₂e üzeri tesislerdir.

Ancak yalnızca emisyon miktarının değil, ilgili faaliyet, kapasite ve kapsam koşullarının da birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

 

2026–2027 Pilot Dönemi

TR ETS’nin pilot dönemi iki sistem yılından oluşmaktadır. 2026 sistem yılında işletmeler açısından temel yükümlülük raporlama sürecidir. Tahsisat teslim yükümlülüğü ise ilk kez 2027 sistem yılı emisyonları için başlayacaktır. Tahsisat, sistemin temel birimidir ve bir ton CO₂ eşdeğeri sera gazı salım hakkını temsil eder. 2027 emisyonlarına ilişkin tahsisat teslimi 2028 yılının Kasım ayında son iş gününde gerçekleştirilecektir.

Pilot dönemde 2027 sistem yılı için ücretsiz tahsisat oranı %100 olarak belirlenmiştir ve tahsisat başvuruları ve temel işlemleri Tahsisat Yönetim Sistemi (TYS) ile gerçekleştirilecektir. Ancak %100 ücretsiz tahsisat, tesisin gerçekleşen emisyonlarının tamamının otomatik olarak ücretsiz karşılanacağı anlamına gelmemektedir. Ücretsiz tahsisat miktarı; ilgili kıyas değerleri, alt tesis faaliyet seviyeleri ve mevzuatta belirlenen hesaplama yöntemi üzerinden belirlenmektedir.

Bu nedenle işletmelerin yalnızca toplam emisyonlarını değil, üretim ve faaliyet verilerini de düzenli ve doğrulanabilir şekilde takip etmeleri önem taşımaktadır. Planlanan pilot dönem içerisindeki kapsam ve süre değişikliği kontrolü Karbon Piyasa Kurulu’na bırakılmıştır.

 

İMP ve FSR Süreçleri Neden Önemli?

Pilot uygulama ile birlikte işletmeler açısından yeni bir veri yönetimi süreci de başlamaktadır. Ücretsiz tahsisat hesabında kullanılacak faaliyet seviyelerinin belirlenmesi amacıyla İzleme Metodolojisi Planı (İMP) ve Faaliyet Seviyesi Raporu (FSR) süreçleri önem kazanmaktadır. Pilot kapsamındaki işletmelerin ilk İMP’lerini 27 Ekim 2026 tarihine kadar elektronik ortamda Başkanlığa sunmaları gerekmektedir. İMP; tesisin alt tesislere ayrılmasını, üretim verilerinin nasıl toplanacağını ve ilgili veri toplama yöntemlerini ortaya koyan temel dokümanlardan biridir. Bu nedenle TR ETS hazırlığı yalnızca çevre birimlerinin değil; üretim, enerji, mali işler ve yönetim birimlerinin birlikte yürütmesi gereken bir süreç haline gelmektedir.

 

Karbon Piyasası Nasıl İşleyecek?

TR ETS’nin temel birimi, bir ton CO₂ eşdeğerindeki sera gazı emisyonuna karşılık gelen tahsisattır. Tahsisatlar piyasa mekanizması içerisinde alınıp satılabilecek ve işletmelerin emisyon-tahsisat dengesi doğrultusunda yükümlülüklerini yerine getirmesinde kullanılacaktır. 2026 yılı için belirlenen 4 TL/tCO₂e spot işlem ücreti ve 100.000 TL yıllık katılım ücreti, karbonun piyasa fiyatı değil, ETS piyasasının işletilmesine ilişkin ücretlerdir.

 

İşletmeleri Hangi Yükümlülükler Bekliyor?

TR ETS kapsamında işletmeler için izleme, raporlama, doğrulama, İMP ve FSR süreçlerinin yanı sıra emisyon izni ve ilerleyen aşamada tahsisat teslim yükümlülükleri önem kazanacaktır. Bu nedenle işletmelerin bugünden;

  • Emisyon verilerini düzenli ve doğrulanabilir şekilde takip etmesi,
  • TR ETS kapsamını ve tesis kategorisini belirlemesi,
  • İMP ve faaliyet seviyesi verilerini doğru oluşturması,
  • Emisyon yoğunluğunu azaltacak yatırımları değerlendirmesi,
  • Gelecekte oluşabilecek karbon maliyetlerini finansal planlamaya dahil etmesi

önem taşımaktadır. Özellikle Avrupa Birliği’ne ihracat yapan işletmeler açısından TR ETS’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

 

Sanayi İçin Yeni Dönem

TR ETS ile birlikte sera gazı emisyonları sanayi kuruluşları açısından yalnızca çevresel bir gösterge olmaktan çıkarak; veri yönetimi, üretim verimliliği, yatırım planlaması ve gelecekteki maliyetler açısından dikkate alınması gereken bir unsur haline gelmektedir. 2026–2027 pilot dönemi, işletmeler açısından yalnızca yeni bir mevzuat yükümlülüğü değil; emisyon verilerinin güvenilir şekilde oluşturulması, ücretsiz tahsisat süreçlerinin doğru yönetilmesi ve gelecekteki karbon maliyetlerine hazırlanılması açısından kritik bir geçiş dönemidir.

Yazan: Ege Külekçi / Çevre Mühendisi

BLOG & HABERLER